از تبت و سرزمين‌هاى جنوبى چين به خراسان آورده مىشد ، و از انجمله مشك قصارى منسوب به قصار شهرى بود ، بين هند و مملكت چين ، و مشك چينى در قيمت و رايحه و اصل از ان كمتر بود ، و بازرگانان خراسانى سغدى آن را بر پشت خويش به خراسان مىآوردند ، و ازينجا به اطراف دنيا برده ميشد . « 1 » و همچنين عود صنفى منسوب به شهر صنف چين از بهترين عودها بود ، و عود قطنى و منطاوى و لواقى نيز از چين آورده مىشد و شهرتى داشت . « 2 » چون خراسان بين چين و ممالك عربى افتاده بود ، و تجارت بين چين و عرب ازين راه مىشد ، بنابرين اجناس تجارتى چين از خراسان به كشورهاى غربى آسيا انتقال مىيافت ، و براى مسافرت به چين راه دريا چندان معمول نبوده بلكه بيشتر از راه خشكى عبور مىنمودند ، و كالاى چين را كه بسمرقند وارد ميكردند ، از انجا به حلب و بلاد معظم ديگر حمل مىنمودند . يكى از بازرگانان مسلمين در كتاب ختايىنامه كه در قرن پانزدهم ميلادى به فارسى نوشته گويد كه از راه خشكى سه راه به چين وجود داشت : راه كشمير - راه ختن - راه منگوليا ، « 3 » كه هر سه راه از خراسان ميگذشت ، و اين سرزمين طوريكه در زمان قبل از اسلام ، گذرگاه راه ابريشم بود ، در اوايل دورهء اسلامى نيز با چين روابط تجارتى و رفت‌وآمد قوافل بازرگانى داشت . يكى از مواد بسيار پسنديده‌ايكه چينيان از خراسان ميخواستند ، غازهء معروف آن بود ، كه بانوان چينى رخسارهاى خود را بدان مىآراستند و خيلى پسنديده بود ، و حتى شه بانوى چين آن را مخصوصا ميخواست . « 4 » و نيز مردم چين ، قالين‌هاى بابلى را با ولع فراوان ميخريدند ، و احجار كريمه شام و مرجان و مرواريد بحر قلزم و جامه‌هاى بافتهء شام و مصر و مسكرات آسياى غربى از راه خراسان به چين صادر مىشد ، « 5 » و همچنين

--> ( 1 ) - ضمايم البلدان يعقوبى 118 ( 2 ) - همين كتاب 120 ( 3 ) - تمدن اسلام و عرب از گوستاولوبون 719 ( 4 ) - مطالعات چينى تاليف هرت 235 ( 5 ) - كريستن سين در ساسانيان 167 به حوالت هرت .